HÀ TÙNG SƠN

(SV khoá 12 và 16, khoa Ngữ văn, ĐHSP Vinh)
 
     Tôi trở thành sinh viên khoa Văn khoá 12 của trường ĐHSP Vinh từ tháng 9 năm 1971. Khi đó văn phòng trường, gọi là Hiệu bộ sơ tán và đóng ở xã Quỳnh Văn, còn khoa Văn thì ở xã Quỳnh Thạch thuộc huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Do hoàn cảnh chiến tranh, sinh viên khoa nào chỉ biết khoa đó, không biết hiệu trưởng, hiệu phó của trường là như thế nào, dù những cái tên của các thầy hiệu trưởng Nguyễn Thúc Hào, hiệu phó Lê Hoài Nam, sinh viên chúng tôi vẫn nghe các thầy trong ban chủ nhiệm khoa nhắc tới thường xuyên và có trong chữ kí giấy gọi nhập trường của mình.
    Mãi đến ngày 10 tháng 9 năm 1972, cái ngày mà tôi không thể nào quên trong cuộc đời mình vì đó là ngày tôi rời trường Đại học Sư phạm Vinh lên đường nhập ngũ để sau đó đi B vào miền Nam làm anh lính giải phóng, tôi mới được thấy mặt hai vị giáo sư đáng kính của trường mình. Đó là buổi chiều tà trên một khu đất trống ở xã Quỳnh Văn, 180 cán bộ giảng dạy và sinh viên thuộc đủ các khoa tập hợp nghiêm trang trong một buổi lễ tiễn đưa giản dị để lên đường nhập ngũ. Sau bài phát biểu rất ngắn, thầy hiệu trưởng Nguyễn Thúc Hào cùng thầy hiệu phó bí thư Đảng uỷ Lê Hoài Nam đi bắt tay khắp lượt tiễn đưa những học trò của mình lên đường ra trận. Ấn tượng trong tôi là cả hai người thầy có cương vị cao nhất trường đều có dáng hình thấp, đi đứng chậm rãi và giọng nói  rất nhỏ nhẹ. Tôi lúc đó vừa tròn 18 tuổi, mới bắt đầu những ngày đầu tiên của sinh viên năm thứ hai, người tròn tròn như củ khoai lang nên được các bạn cho đứng ở đầu hàng quân, vì thế mà được cả hai thầy bắt tay và dặn dò. Đến bây giờ, sau 37 năm đã trôi qua, tôi vẫn nhớ mãi lời thầy Nguyễn Thúc Hào: “Các con đi đánh giặc cho nhanh rồi lại về với thầy nhé!”.  Nói thực là lúc đó tôi đã thấy cay cay nơi sống mũi. Giữa lúc chiến tranh, bom rơi đạn nổ đầy trời, rời trường đại học đi bộ đội mà cha mẹ ở quê cũng không hề hay biết, tôi thấy các thầy đúng là hình ảnh của những người cha đang tiễn con ra trận. Và hình ảnh đó đã mãi theo tôi  trong suốt dọc cuộc hành quân vượt Trường Sơn vào Nam đánh giặc.
Giáo sư-NGND Nguyễn Thức Hào và Giáo sư –NGND Lê Hoài Nam (thứ 7 và thứ 6, hàng đầu, từ trái sang) cùng với đại biểu cán bộ và sinh viên chụp ảnh chung với Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên tại Phân hiệu Đại học Sư phạm Vinh (10/1959)
Lễ tiễn đưa các sinh viên Trường đại học Vinh lên đường nhập ngũ tại một địa điểm nơi Trường sơ tán (1972)
     Đầu năm 1976, khi đất nước đã thống nhất, sau khi tham gia giải phóng Sài Gòn, tiếp quản và làm công tác quân quản trong đội hình của Sư đoàn 341, Quân đoàn 4 tại thành phố này, tôi được xuất ngũ trở về trường cũ và vào học tiếp ở khoá 16. Lúc này thầy Nguyễn Thúc Hào đã chuyển ra công tác ở Hà Nội, thầy Lê Hoài Nam trở thành hiệu trưởng nhà trường. Tôi lại được tiếp tục những ngày đèn sách của đời sinh viên. Năm 1979, tốt nghiệp, tôi được phân công về giảng dạy ở khoa Ngữ văn Trường ĐHSP Qui Nhơn. Và sau đó không lâu thì thầy Lê Hoài Nam cũng rời trường Vinh chuyển về làm hiệu trưởng trường Qui Nhơn. Vậy là tôi lại được ở dưới trướng thầy. Có chuyện vui vui mà tôi vẫn nhớ mãi là do công tác ở trường Vinh quá lâu nên dù đã công tác ở trường Qui Nhơn, mỗi khi lên phát biểu trước cán bộ và sinh viên hoặc trong các cuộc họp cán bộ, thỉnh thoàng thầy vẫn nói nhầm “Trường ĐHSP Qui Nhơn chúng ta” thành “Trường ĐHSP Vinh chúng ta”. Những lúc như vậy, mọi người ngồi dưới lại cười lên thú vị. Cũng may mà lúc đó, tại trường ĐHSP Qui Nhơn, số cán bộ và sinh viên tốt nghiệp của trường Vinh được chuyển về công tác tại ĐHSP Qui Nhơn khá đông nên mọi người đều thông cảm cho thói quen của thầy hiệu trưởng.
     Là giáo sư văn học Việt Nam, nên dù là hiệu trưởng, thầy Lê Hoài Nam vẫn có giờ giảng cho sinh viên khoa văn. Những buổi được đi dự giờ giảng về Chinh phụ ngâm, về Truyện Kiều của thầy, tôi lại được nghe cách giảng bài nhỏ nhẹ mà sâu lắng, khiến sinh viên không thể không chúý. Mỗi dịp như thế tôi đã học được rất nhiều từ thầy về phương pháp giảng dạy.
    Là một nhà giáo hầu như sinh ra chỉ để làm công tác quản lí nên thầy Lê Hoài Nam là một người rất nghiêm trang và mực thước. Tôi có cảm nhận như ở con người thầy không có cử chỉ thừa, không có lời nói thừa, khác xa với lũ giảng viên trẻ chúng tôi đôi lúc nói năng văng mạng, thậm chí làm cả những việc thiếu suy nghĩ, có khi còn quên mất mình đang là một người thầy.
    Tuy nhiên, có dịp tiếp xúc nhiều, tôi thấy thầy Lê Hoài Nam ẩn sau sự nghiêm trang và mực thước còn là một người rất hóm hỉnh và vui tính. Dịp trường Đại học Qui Nhơn kỉ niệm 30 năm ngày thành lập vào năm 2008, thầy Lê Hoài Nam lúc này đã nghỉ hưu tại Tp Hồ Chí Minh, khi về dự lễ kỉ niệm và lên phát biểu với khoa Văn, thầy đã kết thúc bằng một bài thơ do thầy sáng tác. Trước khi đọc thơ thầy nói: “Tôi thường không hay làm thơ, mà đã làm thơ thì thường không hay. Nhưng hôm nay, kỉ niệm 30 năm của khoa Văn ta vui quá nên tôi đã làm thơ và xin phép đọc, có chỗ nào không hay mong các anh chị bỏ qua cho”.
     Nghe vị giáo sư già nói như trên, tất cả hội trường cùng cười ồ lên vui vẻ về cách chơi chữ khéo léo và sự khiêm tốn, giản dị của ông.
     Kỉ niệm tròn nửa thế kỉ ra đời và phát triển của Trường ĐH Vinh, từ nơi xa cả ngàn cây số, tôi xin gửi về trường cũ thân yêu của mình bài viết về một trong những người thầy đáng kính của trường. Tôi cũng xin gửi theo đây tờ “Giấy chứng nhận học tập” do thầy hiệu trưởng Nguyễn Thúc Hào kí cách đây 37 năm vào ngày 10 tháng 9 năm 1972 và trao cho tôi ngày tôi rời trường Vinh lên đường nhập ngũ. Trong mảnh giấy nhỏ mà tôi vẫn cất giữ như một vật kỉ niệm thiêng liêng của đời mình suốt 37 năm qua đã ghi như sau:
     “Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Vinh, Chứng nhận Hà Tùng Sơn, sinh ngày 8 tháng 1 năm 1954 tại Ty Lâm Nghiệp Quảng Bình. Là học sinh năm thứ 2 (Hai) hệ 4 năm khoa Văn trong năm học 1972 – 1973. Nay được thôi học để đi làm nghĩa vụ quân sự, kể từ ngày 10 tháng 9 năm 1972. Nghệ An, ngày 10 tháng 9 năm 1972. Hiệu trưởng (đã kí và đóng dấu) Nguyễn Thúc Hào”.
     Và “Giấy Chứng nhận tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh” được cấp sau ngày Giải phóng lúc tôi còn làm quân quản ở Sài Gòn, như một tư liệu về những sinh viên cũ của trường Vinh. Trong Giấy Chứng nhận này có ghi:Phòng Chính trị Sư đoàn 341 chứng nhận đồng chí Hà Tùng Sơn đã tham gia chiến đấu trong chiến dịch HỒ CHÍ MINH lịch sử. Ngày 30 tháng 10 năm 1975. Chủ nhiệm Chính trị Sư đoàn 341(đã kí và đóng dấu) Trung tá Nguyễn Quế” .